W Polsce jest 2479 gmin. W przeciwieństwie do liczby miast, która rośnie co roku, ta liczba jest niemal stała od lat. Zmienia się natomiast jej wewnętrzna struktura — i to w sposób, który da się przewidzieć z dokładnością do jednej gminy.

Trzy rodzaje gmin

Rodzaj Liczba Co to znaczy
miejskie 302 granice gminy pokrywają się z granicami miasta
miejsko-wiejskie 724 miasto plus obszar wiejski wokół niego
wiejskie 1453 na terenie gminy nie ma żadnego miasta
razem 2479

Stan na 1 stycznia 2026 r.

Wśród 302 gmin miejskich mieści się 66 miast na prawach powiatu — czyli tych, które wykonują jednocześnie zadania gminy i powiatu. Różnicę między powiatem ziemskim a miastem na prawach powiatu rozpisaliśmy w tekście o powiatach.

Gmina miejsko-wiejska — najczęściej mylona kategoria

Gmina miejsko-wiejska to jedno miasto plus wsie wokół niego, zarządzane razem, z burmistrzem i jedną radą gminy. Miasto jest siedzibą władz, ale gmina obejmuje też obszar poza jego granicami administracyjnymi.

To najczęstszy model dla małych i średnich miast w Polsce. Miasto liczące trzy tysiące mieszkańców i dwanaście okolicznych wsi tworzą jedną gminę — bo ani miasto samo, ani wsie same nie byłyby wystarczająco duże, żeby prowadzić szkołę, wodociąg i ośrodek zdrowia.

Gmina wiejska to z kolei gmina, na której terenie nie ma ani jednego miasta. Może mieć siedzibę władz w dużej wsi — czasem liczniejszej niż niejedno miasto — ale formalnie miasta nie posiada.

Zależność, która się zawsze zgadza

Oto rzecz elegancka, o której rzadko się mówi:

302 gminy miejskie + 724 gminy miejsko-wiejskie = 1026 = dokładnie liczba miast w Polsce.

Nie jest to zbieg okoliczności. Każde polskie miasto jest albo samodzielną gminą miejską, albo miastem-siedzibą dokładnie jednej gminy miejsko-wiejskiej. Nie istnieje gmina miejsko-wiejska z dwoma miastami ani miasto rozdzielone między dwie gminy.

Zależność działa też historycznie. Na 1 stycznia 2023 roku było 302 gminy miejskie i 677 miejsko-wiejskich — razem 979, czyli dokładnie tyle miast, ile Polska miała wtedy.

Z tego wynika mechanizm zmian: kiedy wieś dostaje prawa miejskie, gmina wiejska przekształca się w miejsko-wiejską. Bilans wygląda tak: o jedną gminę wiejską mniej, o jedną miejsko-wiejską więcej, o jedno miasto więcej, łączna liczba gmin bez zmian.

Dlatego liczba gmin stoi w miejscu, a struktura powoli się przesuwa. Od 2023 roku ubyło kilkadziesiąt gmin wiejskich i przybyło tyle samo miejsko-wiejskich — bo w tym czasie Polska zyskała blisko pięćdziesiąt nowych miast.

Czy liczba gmin kiedykolwiek się zmienia

Rzadko, ale tak.

  • 2015 — zniesienie gminy wiejskiej Zielona Góra, włączonej do miasta. Powierzchnia Zielonej Góry wzrosła z 58 do ponad 275 km², co do dziś czyni ją jednym z największych powierzchniowo miast w Polsce.
  • 2019 — likwidacja gminy Ostrowice w zachodniopomorskim. Jedyny w III RP przypadek zniesienia gminy z powodu zadłużenia; jej teren podzielono między gminy sąsiednie.
  • 2025 — utworzenie dwóch nowych gmin: Grabówki i Szczawy, wydzielonych z gmin istniejących. To podniosło łączną liczbę z 2477 do 2479.

Debata o łączeniu gmin toczy się od lat, zwłaszcza w kontekście depopulacji. Ustawowego przymusu nie ma i propozycje konsolidacji regularnie napotykają opór samorządów.

Rekordy wśród gmin

Powierzchnia

Największa gmina „lądowa": Pisz w warmińsko-mazurskim — około 634 km². To gmina miejsko-wiejska większa powierzchniowo niż Warszawa i Kraków. Jest też większa niż całe powiaty w gęściej zaludnionych częściach kraju.

Ale odpowiedź na pytanie „jaka jest największa gmina w Polsce" ma od 2023 roku haczyk. Gdańsk — jako gmina miejska — ma dziś 683 km², bo do jego powierzchni doliczono morskie wody wewnętrzne Zatoki Gdańskiej. Formalnie więc największą gminą Polski jest Gdańsk; największą gminą lądową pozostaje Pisz. Ten sam zabieg metodologiczny zmienił kilka innych rankingów, o czym piszemy w tekście o powierzchni Polski i jej granicach.

Największa gmina wiejska: Wałcz w zachodniopomorskim — około 575 km².

Najmniejsza gmina: Górowo Iławeckie w warmińsko-mazurskim, gmina miejska — 3,32 km². Najmniejsza gmina wiejska to Jejkowice w śląskim (7,59 km²), a najmniejsza miejsko-wiejska — Świątniki Górne w małopolskim (20,35 km²).

Rozpiętość między Górowem Iławeckim a Piszem to blisko dwustukrotność. Przy tym oba mają ten sam zakres zadań: szkoły, drogi gminne, wodociągi, gospodarka odpadami.

Liczba mieszkańców

Największa gmina: Warszawa — 1 866 729 osób. Formalnie jest to jedna gmina, choć podzielona na osiemnaście dzielnic z własnymi radami.

Najmniejsza gmina: Krynica Morska w pomorskim — nieco ponad 1150 mieszkańców. Jest gminą miejską, czyli całą gminę stanowi samo miasto. Kolejne w kolejności to Dubicze Cerkiewne (gmina wiejska, około 1290 osób) i Nowe Warpno (miejsko-wiejska, około 1520).

Różnica między Warszawą a Krynicą Morską jest ponad tysiąckrotna.

Trzydzieści procent gmin ma poniżej pięciu tysięcy mieszkańców

Około siedmiuset gmin — czyli blisko 30% wszystkich — liczy mniej niż pięć tysięcy mieszkańców.

To liczba, która robi się istotna w kontekście prognoz. Raport Banku Gospodarstwa Krajowego z 2026 roku wskazuje, że do 2060 roku poniżej tego progu może spaść blisko połowa polskich gmin. Problem nie jest wyłącznie demograficzny: koszty stałe samorządu — szkoła, urząd, oczyszczalnia — nie maleją proporcjonalnie do liczby mieszkańców, więc gmina o ubywającej ludności ma coraz gorszy stosunek kosztów do dochodów.

To ten sam mechanizm, który stoi za wyludnianiem się polskich miast, tylko widziany od strony budżetów.

Sołectwa — poziom, o którym się zapomina

Poniżej gminy jest jeszcze jeden szczebel, tym razem pomocniczy: sołectwa. Według danych GUS z maja 2023 roku było ich 40 836 — czyli około czterdziestu jeden tysięcy.

Sołectwo nie jest jednostką samorządu — nie ma osobowości prawnej ani własnego budżetu w rozumieniu ustawowym, choć dysponuje funduszem sołeckim. Ma sołtysa i radę sołecką, wybieranych przez zebranie wiejskie.

Uwaga na częste pomylenie: sołectwo to nie to samo co wieś. Jedno sołectwo może obejmować kilka wsi, a bardzo duża wieś może być podzielona na kilka sołectw. Dlatego liczba sołectw (około 41 tysięcy) nie zgadza się z liczbą wsi (ponad 43 tysiące) — więcej o tym rozróżnieniu w tekście o najmniejszych miastach Polski, gdzie ta sama nieintuicyjność wraca przy porównaniu miast i wsi.

Odpowiednikiem sołectwa w mieście jest dzielnica albo osiedle. Pełny wykaz wsi uwzględnionych w grze jest na stronie o wsiach w Polsce.

Cztery szczeble w skrócie

Szczebel Liczba Charakter
województwa 16 samorząd regionalny
powiaty 380 314 ziemskich + 66 miast na prawach powiatu
gminy 2 479 302 miejskie, 724 miejsko-wiejskie, 1453 wiejskie
sołectwa ok. 40 800 jednostki pomocnicze gmin

To pełna piramida polskiego podziału terytorialnego. Trzy pierwsze szczeble to samorząd; czwarty jest pomocniczy.

W GuessTheGeo dostępne są dwa z tych poziomów: 16 województw i 380 powiatów. Gmin nie ma — dwa i pół tysiąca jednostek to zakres, w którym nauka przestaje być nauką i staje się wyczynem. Kto chce iść jeszcze niżej, ma do dyspozycji tryb z 4073 miejscowościami, gdzie zamiast granic wpisuje się nazwy konkretnych miast i wsi.

Najczęstsze pytania

Ile jest gmin w Polsce? 2479, stan na 1 stycznia 2026 roku: 302 gminy miejskie, 724 miejsko-wiejskie i 1453 wiejskie.

Czym różni się gmina miejsko-wiejska od wiejskiej? Gmina miejsko-wiejska ma na swoim terenie miasto oraz obszar wiejski wokół niego. Gmina wiejska nie ma żadnego miasta — jej siedzibą władz jest wieś.

Jaka jest największa gmina w Polsce? Pod względem powierzchni lądowej Pisz (około 634 km²). Formalnie, po doliczeniu morskich wód wewnętrznych od 2023 roku, największą gminą jest Gdańsk (683 km²). Pod względem liczby mieszkańców — Warszawa.

Jaka jest najmniejsza gmina w Polsce? Powierzchniowo Górowo Iławeckie — 3,32 km². Pod względem liczby mieszkańców Krynica Morska, nieco ponad 1150 osób.

Dlaczego liczba gmin się nie zmienia, a liczba miast rośnie? Bo nadanie praw miejskich wsi przekształca gminę wiejską w miejsko-wiejską, nie tworzy nowej gminy. Ubywa jedna gmina wiejska, przybywa jedna miejsko-wiejska, łączna liczba pozostaje ta sama.

Ile jest sołectw w Polsce? Około 40 800 — dane GUS z maja 2023 roku mówią o 40 836. Sołectwo to jednostka pomocnicza gminy — nie to samo co wieś, bo jedno sołectwo może obejmować kilka wsi, a duża wieś może być podzielona na kilka sołectw.