Największe polskie jezioro jest bardzo płytkie. Najgłębsze jest małe. A jezior w Polsce jest dziś wyraźnie mniej niż siedemdziesiąt lat temu — i to nie kwestia lepszych pomiarów, ale realnego zaniku.
Największe jeziora Polski
| # | Jezioro | Powierzchnia | Województwo |
|---|---|---|---|
| 1 | Śniardwy | ok. 113,4 km² | warmińsko-mazurskie |
| 2 | Mamry (kompleks) | ok. 102,8 km² | warmińsko-mazurskie |
| 3 | Łebsko | ok. 71,4 km² | pomorskie |
| 4 | Dąbie | ok. 56 km² | zachodniopomorskie |
| 5 | Miedwie | ok. 35,3 km² | zachodniopomorskie |
| 6 | Jeziorak | ok. 32,2 km² | warmińsko-mazurskie |
| 7 | Niegocin | ok. 26,0 km² | warmińsko-mazurskie |
| 8 | Gardno | ok. 24,7 km² | pomorskie |
| 9 | Jamno | ok. 22,4 km² | zachodniopomorskie |
| 10 | Gopło | ok. 21,5 km² | kujawsko-pomorskie |
| 11 | Wigry | ok. 21,2 km² | podlaskie |
| 12 | Roś | ok. 18,9 km² | warmińsko-mazurskie |
| 13 | Tałty | ok. 18,3 km² | warmińsko-mazurskie |
| 14 | Nidzkie | ok. 18,2 km² | warmińsko-mazurskie |
| 15 | Drawsko | ok. 17,8 km² | zachodniopomorskie |
Powierzchnie podajemy jako przybliżone celowo — źródła różnią się o kilka procent w zależności od tego, czy liczą wyspy i jaki przyjęto stan wody. Dla Śniardw spotyka się 113,4 i 113,8 km², dla Dąbia 54,1 i 56 km².
Śniardwy: duże, ale płytkie
Śniardwy mają 113 km² i średnią głębokość poniżej sześciu metrów. Maksymalnie około dwudziestu trzech. To jezioro rynnowe rozlane szeroko, a nie wgłębione — stąd jego charakterystyczna cecha, którą znają wszyscy żeglarze na Mazurach: przy silnym wiatrze fala robi się krótka i wysoka bardzo szybko, bo nie ma masy wody, która by ją wytłumiła.
Mamry to formalnie nie jedno jezioro, a kompleks połączonych akwenów — Mamry Północne, Święcajty, Dargin, Kisajno i kilka mniejszych. Traktowane razem są drugie w Polsce; liczone osobno spadają w rankingu.
Łebsko i Gardno to jeziora przybrzeżne, oddzielone od Bałtyku pasem wydm w Słowińskim Parku Narodowym. Woda w nich jest lekko słona, a ich powierzchnia zmienia się z czasem, bo wydmy przesuwają się i zarastają.
Najgłębsze jeziora Polski
Zupełnie inna lista — i tylko jedno jezioro z poprzedniej tabeli mieści się w tej.
| # | Jezioro | Głębokość max | Region |
|---|---|---|---|
| 1 | Hańcza | 108,5 m | Pojezierze Wschodniosuwalskie |
| 2 | Drawsko | ok. 82 m | Pojezierze Drawskie |
| 3 | Wielki Staw | ok. 80 m | Tatry, Dolina Pięciu Stawów |
| 4 | Czarny Staw pod Rysami | powyżej 76 m | Tatry |
| 5 | Wigry | ok. 74 m | Wigierski Park Narodowy |
| 6 | Wdzydze | 68 m | Kaszuby |
| 7 | Wuksniki | 68 m | Warmia |
| 8 | Babięty Wielkie | 65,5 m | Mazury |
| 9 | Morzycko | 61 m | zachodniopomorskie |
| 10 | Ciecz (Trześniowskie) | 58,8 m | Ziemia Lubuska |
Hańcza jest najgłębszym jeziorem nie tylko Polski, ale całego Niżu Środkowoeuropejskiego. Ma 108,5 metra głębokości przy powierzchni zaledwie 3 km² — czyli jest blisko czterdzieści razy mniejsza od Śniardw i ponad cztery razy głębsza. To jezioro rynnowe wyerodowane przez wody podlodowcowe: długie, wąskie i bardzo strome. Wybrzeże potrafi opadać tak szybko, że kilka metrów od brzegu grunt jest już kilkadziesiąt metrów niżej.
Ciekawostka na przyszłość: rekord Hańczy ma nie utrzymać się na zawsze. Zbiornik, który powstaje w wyrobisku kopalni węgla brunatnego w Bełchatowie, ma po zalaniu osiągnąć około 170 metrów głębokości.
Najdłuższe jezioro Polski to natomiast Jeziorak — 27,45 km długości przy 32 km² powierzchni i maksymalnie trzynastu metrach głębokości. Ma siedemnaście wysp, w tym Wielką Żuławę (82 ha) — jedną z trzech największych wysp jeziornych w Polsce, obok Wyspy Owczej na Wielimiu i Ostrowa Wielkiego na Wdzydzach.
Jezior jest coraz mniej
To najciekawsza i najmniej znana liczba w całym temacie.
| Opracowanie | Jeziora powyżej 1 ha |
|---|---|
| Katalog Majdanowskiego (1954) | 9 296 |
| Katalog Choińskiego (dane ok. 1975) | 7 081 |
| Dane najnowsze | ok. 6 793 |
W ciągu siedemdziesięciu lat ubyło ponad dwa i pół tysiąca jezior. To nie efekt zmiany metody liczenia, a realny zanik: jeziora zarastają, wypełniają się osadami i przechodzą w torfowiska. Proces jest naturalny — każde jezioro polodowcowe kiedyś zniknie — ale przyspiesza go odwodnianie terenu, spływ nawozów z pól i obniżanie poziomu wód gruntowych.
Struktura tego, co zostało, jest bardzo nierówna: jezior mniejszych niż 50 ha jest blisko 5800, a większych niż 1000 ha — tylko 28.
Gdzie są jeziora
Praktycznie wszystkie polskie jeziora leżą na północ od linii, do której doszedł ostatni lądolód. Skupiają się w trzech pasach pojezierzy: Mazurskim, Pomorskim i Wielkopolsko-Kujawskim. Pas pojezierzy zajmuje około 31% powierzchni Polski — to druga co do wielkości jednostka rzeźby kraju.
Południe kraju jest jezior praktycznie pozbawione — poza jeziorami górskimi, których w Tatrach jest kilkadziesiąt, ale są bardzo małe. Za to właśnie tam trafiły dwa akweny do rankingu najgłębszych: Wielki Staw i Czarny Staw pod Rysami są głębokie, bo leżą w wyżłobionych przez lodowiec cyrkach skalnych.
Rozkład jezior to zresztą jedna z najbardziej czytelnych granic wewnętrznych polskiej mapy — dokładnie pokrywa się z podziałem na pasy rzeźby terenu.
Największe sztuczne zbiorniki
Jeśli liczyć zbiorniki zaporowe, ranking wygląda inaczej — i znów rozjeżdża się na dwie listy.
| Zbiornik | Rzeka | Rok | Pojemność | Powierzchnia |
|---|---|---|---|---|
| Soliński | San | 1968 | 472 mln m³ | 21,2 km² |
| Włocławski | Wisła | 1970 | 408 mln m³ | 70,4 km² |
| Czorsztyński | Dunajec | 1997 | 232 mln m³ | 12,7 km² |
| Jeziorsko | Warta | 1986 | 203 mln m³ | 42,4 km² |
| Goczałkowicki | Wisła | 1956 | 167 mln m³ | 32 km² |
| Rożnowski | Dunajec | 1941 | 167 mln m³ | 16 km² |
Solina ma największą pojemność, bo jest głęboka — zapora w Bieszczadach zatrzymuje wodę w wąskiej dolinie. Zbiornik Włocławski ma największą powierzchnię, bo Wisła rozlała się tam szeroko i płasko. Gdyby liczyć zbiorniki razem z jeziorami naturalnymi, Włocławek zająłby czwarte miejsce w Polsce — o kilometr kwadratowy za Łebskiem, a przed Dąbiem.
Ile powierzchni zajmują jeziora
Wszystkie polskie jeziora powyżej hektara to razem około 2770 km² — czyli mniej niż 1% powierzchni kraju.
Ta liczba dobrze ilustruje coś, co widać w GuessTheGeo, gdzie wynik liczy się procentem zamalowanej powierzchni Polski: woda zajmuje bardzo mało miejsca na mapie. Śniardwy, największe polskie jezioro, to 0,036% kraju. Nawet całe Mazury nie robią na mapie takiego wrażenia, jakiego można by się spodziewać po ich znaczeniu w wyobraźni.
Więcej zamalowuje jedno średniej wielkości województwo. Zestawienie powierzchni wszystkich szesnastu jest w artykule o województwach, a przećwiczyć to można w trybie z 16 województwami albo od razu w pełnej wersji gry.
Nazwy jezior są przy okazji jednym z najstarszych zabytków językowych polskiej mapy. Śniardwy, Mamry, Niegocin czy Wigry to nazwy pruskie i jaćwieskie — pozostałości po ludach, które mówiły językami bałtyckimi i zniknęły z tych terenów kilkaset lat temu. Dlatego brzmią inaczej niż typowe nazwy polskie i dlatego tak trudno je zapamiętać: nie da się ich rozłożyć na znane cząstki. Mechanizmy, według których powstawała reszta nazw na mapie, opisaliśmy w tekście o pochodzeniu nazw miejscowości.
Rekordy w skrócie
- Największe: Śniardwy, ok. 113,4 km²
- Najgłębsze: Hańcza, 108,5 m
- Najdłuższe: Jeziorak, 27,45 km
- Największa wyspa jeziorna: Wielka Żuława na Jezioraku
- Największy zbiornik zaporowy wg pojemności: Soliński, 472 mln m³
- Największy zbiornik zaporowy wg powierzchni: Włocławski, 70,4 km²
- Województwo z największą liczbą jezior: warmińsko-mazurskie
Najczęstsze pytania
Jakie jest największe jezioro w Polsce? Śniardwy — około 113,4 km². Leżą na Pojezierzu Mazurskim i mimo wielkości są płytkie: średnio poniżej sześciu metrów, maksymalnie około dwudziestu trzech.
Jakie jest najgłębsze jezioro w Polsce? Hańcza na Pojezierzu Wschodniosuwalskim — 108,5 m. To najgłębsze jezioro całego Niżu Środkowoeuropejskiego.
Jakie jest najdłuższe jezioro w Polsce? Jeziorak — 27,45 km. Jest szóste pod względem powierzchni i ma dwadzieścia wysp.
Ile jest jezior w Polsce? Około 6800 jezior o powierzchni powyżej hektara. To wyraźnie mniej niż w katalogu z 1954 roku, który wymieniał 9296 — jeziora realnie zanikają, zarastając i wypełniając się osadami.
Czy Mamry to jedno jezioro? Formalnie to kompleks połączonych akwenów: Mamry Północne, Święcajty, Dargin, Kisajno i kilka mniejszych. Liczone razem są drugie w Polsce, osobno — spadają w rankingu.
Dlaczego w południowej Polsce nie ma jezior? Bo jeziora polodowcowe powstały tam, gdzie doszedł lądolód, czyli na północ od linii jego maksymalnego zasięgu. Na południu jeziora występują tylko w górach, w cyrkach lodowcowych, i są bardzo małe.